Hoe vang je het vreselijke verlies van iemand die je lief was op? Hoe verwerk je dit en wie kan je terzijde staan in je verdriet?

De vijf fasen van het rouwproces

De laatste tijd ben ik diverse malen in contact gekomen met patiënten die een dierbare hebben verloren; een vader, een echtgenote, een kind... Het overlijden van ouders die op leeftijd zijn, wordt over het algemeen snel geaccepteerd. Maar ook in dat geval kan het gaan om een traumatische gebeurtenis die lang invloed kan hebben op ons leven. We gaan een proces van rouwverwerking in. Dit proces heeft een bepaald verloop dat is bestudeerd en beschreven door de Amerikaanse psychologe dr. Elisabet Kübler-Ross. Het proces bestaat uit vijf fasen. De duur van het hele proces varieert sterk en is onder andere afhankelijk van hoe we verder in het leven staan en hoe we met teleurstellingen omgaan.

De eerste fase is de ontkenningsfase. We beschermen als het ware onszelf door in eerste instantie de waarheid geheel af te wijzen. Vervolgens wordt deze gedoseerd ‘toegelaten’. Aan het eind van deze fase gaan we op zoek naar de waarheid, de schuldige.

Fase twee is de fase van protest of boosheid. We protesteren tegen het feit dat ons dit is overkomen. Emoties nemen bezit van ons. We kunnen heel boos worden, gelovigen worden zelfs boos op God. Maar we kunnen ook kwaad worden op de arts die de tijding bracht, hoe irreëel dit ook is. We proberen ook een schuldige te vinden: heeft het ziekenhuis wel alles gedaan om onze geliefde in leven te houden? Hoe onredelijk het ook lijkt, het is een gezond psychologisch verdedigingsmechanisme, waardoor we voorkomen dat het gevoel van verlies of verdriet teveel bezit
van ons neemt.

Tijdens de fase van onderhandelen en vechten, komen we tot de conclusie dat protest en boosheid niet helpen. We leiden de aandacht af en richten ons op andere zaken. We vragen bijvoorbeeld een gesprek aan met de arts die de overledene heeft begeleid en bestoken hem met vragen. Als het verdriet niet langer te ontkennen is, we geen schuldige hebben kunnen aanwijzen, we niet verder zijn gekomen door het gesprek met de arts, start fase vier.

We voelen ons machteloos, zijn soms kortaf, sluiten ons af (ook voor vrienden), melden ons ziek op het werk. We kunnen meer gaan drinken of kalmeringsmiddelen gaan gebruiken. Over het algemeen komen nabestaanden ook weer uit deze fase. Na het doorlopen van bovenstaande fasen, komt men tot de conclusie dat de waarheid onder ogen moet worden gezien.

De fase van aanvaarding is aangebroken. We zullen het verdriet moeten accepteren om ons leven voort te kunnen zetten. We richten ons weer op ons werk, gaan weer contacten leggen, maken weer plannen. Kortom, zo goed en zo kwaad als het gaat, gaan we over tot de orde van de dag.

Het overgrote deel van de nabestaanden komt goed door dit rouwverwerkingsproces heen, maar bij sommigen kan een blijvende depressie ontstaan. We noemen dit ook een posttraumatische stressstoornis. Herkent u dit? Dan is het aan te raden een huisarts te bezoeken; hij kan bepalen welke psychologische begeleiding er dient te worden ingezet.